Blog

Blogs: Ruïne van Teylingen /Informatie/historische- en getuigenboeken / Bibliotheek van de Tweede Wereldoorlog / Een boek niet uitgelezen / Even wat anders / Uitgeverij Verbum / Nooit meer Auschwitz? / Enorm boekenaanbod / Een wrede God / Op weg naar het paradijs.

De ruïne van Teylingen – Gemeente Teylingen.

(Maart 2021). Na het lezen van de boeken over Jacoba van Beieren ben ik weer eens bij de ruïne van Teylingen wezen kijken. Vanwege corona was alles gesloten, dus ik ben over een hek geklommen om toch wat foto’s te kunnen maken.

Albrecht van Beieren gaf na de moord op zijn vriendin Aleid van Poelgeest opdracht tot het afbreken van alle Hoekse kastelen. Zo werden Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten, Het slot in Warmond, Paddenpoel bij Leiden en De Boekhorst in Noordwijkerhout afgebroken. Waarschijnlijk werd ook Slot Teylingen slachtoffer van deze actie. De burcht was eind 1300 gerenoveerd, maar moest in 1400 alweer hersteld worden. Toen werd er tevens een nieuw huis, het nywe hues, op het voorterrein gebouwd. In dat huis, dat niet meer bestaat, heeft Jacoba gewoond. Detail: De vader van Aleid van Poelgeest was begin 1388 kastelein op slot Teylingen. Daar ontmoette Albrecht en Aleid elkaar vaak.

Na haar huwelijk met Frank van Borselen woonde Jacoba voornamelijk in Zeeland in het kasteel van Van Borsele, St.Maartensdijk op Tholen. Vanaf 1434 verbleef ze steeds meer op Teylingen en in het jaar dat ze overleed, 1436, woonde permanent in het kasteel.

Jacoba van Beieren was in de laatste jaren van haar leven Houtvester en bij dat ambt hoorde de burcht van Teylingen. Na haar dood werd Gerrit van Poelgeest houtvester. Na diens benoeming tot kastelein van Schoonhoven in 1445 volgde Jacoba’s weduwnaar, Frank van Borselen, hem op.

Informatief / historische- en getuigenboeken.

Er zijn verschillende typen boeken over de Tweede Wereldoorlog, ik verdeel ze in informatief/historische- en getuigenboeken. Op deze site staan boeken die onder informatief /historisch vallen: het boek over Otto Skorzeny van Stuart Smith, Acht dagen in mei van Volkert Ullrich, Gemmeker – commandant van Kamp Westerbork van Ad van Liempt maar ook de boeken van Traudl Junge en Heinz Linge. 

In getuigenboeken komen mensen aan het woord die het leed zelf ondergaan hebben, denk aan Bij ons in Auschwitz van Arnon Grunberg, Ik ontsnapte uit Auschwitz van  Rudolf Vrbaen en Is dit een mens van Primo Levi. Getuigenboeken zijn uit de aard der zaak veel moeilijker, aangrijpender om te lezen.

In het boek ‘Na het Achterhuis’ staat hierover onder meer: ‘Door uit eigen ervaring te spreken speelt de getuige een cruciale rol in het blootleggen van de terreur die hem of haar is aangedaan. Kwade regimes doen hun uiterste best de omvang van hun misdaden te verbergen en de getuige probeert deze te onthullen. Alleen vanuit het perspectief van de individuele ervaring en herinnering kan echt recht worden gedaan aan de morele dimensie van wat er in de kampen is gebeurd. Zo geven getuigenissen ook een beeld van hoe iemand zichzelf ziet en worstelt met de traumatische herinnering aan honger, pijn, mishandeling en doodsangst. Het is alleen via deze individuele en subjectieve uitingen waardoor we ons een beeld kunnen vormen van de werkelijke ervaringen die de acht onderduikers uit het Achterhuis hebben moeten doorstaan.’ Geplaatst 17 januari 2021

Bibliotheek van de Tweede Wereldoorlog.

Afgelopen zomer las ik een paar delen uit de serie ‘Bibliotheek van de Tweede Wereldoorlog’. Het zijn boeken die al rond 1990 zijn uitgegeven. De hele serie telt zo’n 80 delen. Je ziet ze nog wel eens bij pop-up winkels en op internet. Het zijn informatieve boeken, rijkelijk geïllustreerd met zwart/wit foto’s. Ze zijn van A5 formaat. Er worden kleine letters gebruikt om de grote hoeveelheid informatie en foto’s op 158 bladzijden te krijgen. Tegenwoordig kosten ze niet veel, mocht je er nog eens een paar zien, een aankoop is beslist geen miskoop. (Geplaatst 8 november 2020)

Een boek niet uitgelezen.

Na ‘Liever dier dan mens’ van Pieter van Os, waarin het getto in Warschau voorkomt, begon ik al snel in ‘Er was ook liefde in het getto’ van Marek Edelman, een boek uit 2011. Edelman was de leider van de opstand in het getto, hij overleefde de oorlog. Edelman vertelde en Paula Sawicka schreef alles op. Na het goed gedocumenteerde boek van Van Os is dit heel wat anders. Ik vond het lastig lezen, een aaneenschakeling van herinneringen, soms weet ik niet precies waar het precies over gaat. Het boek telt zo’n 150 bladzijde, ik ben bij 50 pagina’s gestopt, maar ga zeker nog een keer opnieuw beginnen. Ik ben benieuwd wie van de bezoekers van deze site ook wel eens een boek weggelegd heeft, en waarom? Ik lees het graag.

Even wat anders.

Wanneer ik een boek dat veel indruk maakt uit heb moet ik altijd even wachten voor ik aan een nieuw boek kan beginnen. Dat is ook weer het geval na het lezen van de biografie van Otto Skorzeny geschreven door Stuart Smith. Verhalen over mensen die dicht bij Adolf Hitler stonden zijn moeilijk te verteren, het gaat altijd om misdadigers die vaak verschrikkelijke zaken op hun geweten hebben.

Daarom nu even iets heel anders. Een roman, de eerste keer dat op deze site een fictie boek wordt besproken. Het is ‘Een wolf bij zijn oren pakken’ van Sana Valiulina. Het gaat over keizer Tiberius, dus over het Romeinse Rijk. Op de achterzijde staat: ‘Een wolf bij zijn oren pakken is een ongezellige familieroman’. Tja, hoe dan ook, even weg uit nazi-Duitsland. (Geplaatst 10 oktober 2020)

Uitgeverij Verbum.

Uitgeverij Verbum is een bijzondere uitgeverij daar deze zich specialiseert in het uitgeven van boeken over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een bezoek aan de site is een aanrader, je vindt er de indrukwekkende catalogus met bestelmogelijkheid en een uitgebreide antwoord van de uitgever op de vraag: ”Waarom een Verbum holocaust bibliotheek?”

Hieronder heb ik twee teksten van de Verbum- site gezet.

Uitgeverij Verbum heeft zich middels de uitgave van de reeks Verbum Holocaust Bibliotheek gespecialiseerd in publicaties over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Tot maart 2020 zijn er in deze reeks 67 delen verschenen. Verbum Holocaust Bibliotheek belicht alle facetten van de Sjoa: dagboeken, memoires, monografieën, biografieën, fotoalbums, kinderboeken, standaardwerken, filosofie en romans.

Opnieuw beschikbaar: Auschwitz-Oswiecim app De app is onmisbare bron en hulpmiddel voor de geïnteresseerde en de bezoeker van Auschwitz. Is Auschwitz een vernietigings- en concentratiekamp? Of een ambitieus Duits kolonisatieplan: een conglomeraat van kampen, fabrieken een stad, waarbij de kampen een bijproduct van dit plan waren? Hans Citroen heeft samen met Barbara Starzynska, zijn Poolse vrouw uit Oświęcim, jarenlang onderzoek gedaan in Oświęcim en heeft indrukwekkende foto’s van Auschwitz gemaakt. Uniek is de kaart van wat nu nog te zien is van wat ‘Auschwitz’ vroeger was. De app is te downloaden in de app-store

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

De uitgeverij geeft ook de serie Rockklassiekers uit, daarvan heb ik er een aantal gelezen, maar deze vallen buiten het onderwerp van deze site. Hoewel? Muziekgeschiedenis is ook geschiedenis, wie weet toch nog eens aandacht voor een paar Rockklassiekers. (Zeker die over Crosby, Stills, Nash & Young is erg goed).

Nooit meer Auschwitz.

Onlangs verscheen het indrukwekkende boek Bij ons in Auschwitz samengesteld door Arnon Grunberg. (Zie de recensies.)

Grunberg stelde in Carré een avond samen gebaseerd op zijn boek. In Trouw stond een interview met hem. Grunberg: “Auschwitz is dichterbij dan we denken, het verleden is dichterbij dan we denken. Een kamp als Auschwitz zelf zal niet een-twee-drie weer ontstaan, maar de mogelijkheid van kampen is niet verdwenen. De vraag is: wanneer vinden we iets ontoelaatbaar? Wat betekent ‘Nooit meer Auschwitz’ precies?” Tot zover Grunberg.

Wel, we vinden niet snel iets ontoelaatbaar. Het is bekend dat meer dan een miljoen Oeigoeren in China in kampen zitten, er wordt daar aan ‘heropvoeding’ gedaan, er wordt gemarteld en gemoord. Deze situatie is toelaatbaar.

De situatie in kamp Moria is inhumaan. Geen reden voor de regering om alles op alles te zetten om hier wat aan te doen. De minister van financiëen vind wel dat de situatie nijpend is. Nijpend! Leuk dat dat woord weer eens gebruikt wordt. De situatie in Moria is toelaatbaar. Maatregelen kunnen met het oog op de verkiezingen voor partijen verkeerd uitpakken.

Enorm boekenaanbod.

Er komen per jaar veel geschiedenisboeken uit. Voor de website kies ik nieuwe boeken en boeken uit mijn verzameling.  Mijn keuze wordt bepaald door wat ik interessant vind.

Bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag komen jaarlijks rond de 40.000 nieuwe boektitels binnen. Ruim de helft daarvan is afkomstig uit het gebied van: proefschriften, rapporten en boeken in eigen beheer, de rest hoort bij het door uitgevers op de markt gebrachte aanbod.

Deel je 20.000, de helft van de bovengenoemde 40.000 titels, door 365 dan kom je op 55 titels per dag. Het grootste deel daarvan zijn fictieboeken, maar er verschijnt toch ook een indrukwekkend aantal non-fictieboeken waarvan dan weer een deel geschiedenisboeken is.

Ik nam aanbiedingsfolders van verschillende uitgeverijen door en dat levert de volgende boeken op, een deel al verschenen, het grootste deel verschijnt dit najaar. (2020)

Deze, beslist niet volledige lijst, telt zo’n 40 boeken.

Michel de Jong – Oliebollen Nel. (Tweede W.O.)

Adrian Goldsworthy – Philippus en Alexander. (Alexander de Grote).

Adrian Goldsworthy – Pax Romana / Augustus.

Geoffry Parker – Karel de Vijfde.

Wim Daniels – De zomer van 1945.

Tialda Hoogeveen – De geur van hooi. (Nederland).

Valerie Hansen – Het jaar 1000. (Wereld).

Yuval Noah Harari Sapiens – Een kleine geschiedenis van de mensheid.

Maria Farag – Het huis van mijn moeder.

Selma van de Perre – Mijn naam is Selma. (Tweede W.O.)

Hauke Friederichs – Vonkenregen. (Tweede W.O.)

Coen Verbraak – Oorlogskinderen. (Tweede W.O.)

Walter Kempowski – Zwanenzang 1945.

Frans Verhagen – De man die geen president mocht worden. (U.S.A.)

Marcel Hulspas – Mohammed. (Biografie.)

Erik Ader – Oorlogen en oceanen. (Tweede W.O.)

Wim Willens – De wereldwandelaars. (Begin 1900)

Bas van Benda Beckmann – Na het Achterhuis.

Thomas Harding – Nalatenschap. (Familiegeschiedenis).

Paul Moeyes – Vuistrecht en wisselgeld. (Nederland en de Frans-Duitse oorlog).

Laura Spinney – De Spaanse griep.

Ben van der Velden – Achteruitkijkspiegels. (Verleden/heden).

Tom Holland – Heerschappij. (Christendom in het Westen).

Daniel Vangroenweghe – Rood rubber. (Congo-Leopold II)

Jill Lepore – Deze waarheden. (U.S.A.)

Ewald Vanvught – Roofstaat. (Nederland).

Cynthia McLeod – Hoe duur was de suiker. (Suriname).

Christel Don – Afstandmoeders. (Nederland-gedwongen afstand doen van baby’s).

Emiel Hakkenes – Gas. (Nederlandse geschiedenis).

James Suzman – Werk . (Mensheid).

Fernande van Tets – Vier seizoenen in Damascus. (Syrie).

Luit van Tuur & Leon Mijderwijk – De middeleeuwen. 

Christopher R. Browning – Doodgewone mannen. (Tweede W.O.)

Arie Kok – Biografie van de Zuiderzee. 

Arnout van Cruyningen – De koning van Hispanje. (Philips II)

Daan Nijssen – Het wereldrijk van het Tweestromenland. (Mesopotamië).

Tom Buijtendorp – De gouden eeuw van de Romeinen in de Lage Landen.

Dan Jones – Kruisvaarders.

Philip Matyszak – Vergeten volkeren.

Paul van de Water – In dienst van de Nazi’s. 

De Vikingen. Een nieuwe geschiedenis. – Neil Price.

Piraten van de Noordzee. – Alban van Straten. (Vikingen).

Oorlogsdagboek – Ingeborg Bachmann.

Geen echte non-fictie: Stephan Frey – Troje. Een mooie navertelling van het verhaal van Homerus. Van Frey verschenen ook navertellingen van Mythen en Helden.

Bovenstaande lijst bestaat, zoals gezegd, uit boeken die dit najaar verschijnen. Op mijn website, www.geschiedenislezen, bespreek ik ook graag boeken die er al langer zijn, zoals De bus uit Dachau. Ik pak graag een boek uit mijn verzameling om dat nog eens te lezen, er zijn veel interessante boeken die het herlezen meer dan waard zijn. Zo zal ik zeker het boek Eens ging de zee hier tekeer van Eva Vriend nog eens lezen, en er komt al weer een nieuw boek over de Zuiderzee,  Biografie van de Zuiderzee van Arie Kok. Wie heeft tijd om dit allemaal te lezen?, wie kan/wil zoveel geld uitgeven? Haal je de complete ‘nieuwe oogst’ in huis dan kost je dat tot en met December meer dan 1000 euro.

En dan heb ik het nog niet eens over het lezen van romans, iets dat ik ook graag doe.

Een wrede God.

In zijn boek Is dit een mens schrijft Primo Levi: ’Zo stierf Emilia, drie jaar oud; omdat het de Duitsers klaarblijkelijk een historische noodzaak leek de kinderen van de Joden dood te maken.’ Deze regels staat ook in Bij ons in Auschwitz, samengesteld door Arnon Grunberg. De Duitsers waren niet de eerste die het nodig vonden om kinderen te vermoorden, helaas komen we in de geschiedenis veel gevallen tegen van volkeren die proberen hun vijand totaal uit te roeien.

In het boek ‘Los van god’ wijst Richard Dawkins op enkele gruwelijke passages uit de Bijbel. De teksten komen uit het Oude Testament, het deel van de christelijke Bijbel dat  de Joden de Thora noemen, zij erkennen het Nieuwe Testament niet. Het zijn teksten die voor de joodse gemeenschap niet onbekend zijn, sterker, de herdenking van de uittocht uit Egypte, Pesach, is één van de belangrijkste feesten voor de Joden. En de verovering van Kanaän is het slotstuk van die gebeurtenis.

Deuteronomium 20 versen 16 en 17, God geeft de Israëlieten, nadat ze uit Egypte  bevrijd zijn en veertig jaar door de woestijn getrokken hebben, bij het binnen trekken van het beloofde land, Palestina, de volgende opdracht:

Maar uit de steden van deze volken die de Heer uw God, u ten erfdeel zal geven, zult gij niets wat adem heeft, in leven laten, maar gij zult ze volledig met de ban slaan, de Hethieten, de Amorieten, de Kanaänieten, de Ferezieten, de Hevieten, en de Jebusieten, zoals de Here, uw God, u geboden heeft, opdat zij niet leren te doen naar al de gruwelen, die zij voor hun goden doen, zodat gij tegen de Here, uw God, zoudt zondigen.

Het Nederlandsch Bijbelgenootschap 1957.

In de nieuwere vertaling is ‘met de ban slaan’ weggelaten er staat dan alleen nog:  ‘….u mag geen mens in leven laten.’ 

God geeft zijn volk Kanaän in bezit, maar Kanaän is niet onbewoond en de stammen die er wonen moeten van God tot de laatste persoon uitgeroeid worden. Dawkins, blz. 84: ‘Ik geef u het land in bezit, is dat een goed motief om een oorlog te beginnen? In de Tweede Wereldoorlog rechtvaardigde Adolf Hitler zijn invasie van Polen, Rusland en andere landen met het argument dat het superieure Duitse ras Lebensraum nodig had, een plek om te leven.’

Samuël 15 vers 3.  Saul is gezalfd tot koning over Israël en krijgt via de profeet Samuël van God opdracht om wraak te nemen op het volk van Amalek. Dit volk heeft Israël ‘in den weg gestaan, toen het uit Egypte trok’. Let wel: de Amalekieten die dat deden leven niet meer, het is geruime tijd na genoemde gebeurtenis, dat maakt echter niet uit: 

    ‘Ga nu heen, versla Amalek, slaat al wat hij bezit met de ban en spaar hem niet. Dood man en vrouw, kind en zuigeling, rund en schaap, kameel en ezel.’ 

Hoe loopt dat af? In de vertaling voor jongeren, op de site van de EO, lezen we: 

 ‘Hun koning Agag nam hij levend gevangen, maar de rest van het volk doodde hij.  Agag werd door Saul en zijn manschappen gespaard, samen met de beste schapen, geiten en runderen en de sterkste jonge stieren en rammen, kortom alles wat van waarde was. Die wilden ze niet vernietigen, maar alles wat geen of weinig waarde had, maakten ze af.’ 

Laat dat eens doordringen, ‘Alles wat geen of weinig waarde had, maakte ze af.’  Daaronder dus ook de kinderen en zuigelingen. 

Het verhaal krijgt nog een wreed staartje als de profeet Samuël bij Saul komt met de mededeling dat God spijt heeft Saul tot koning gekozen te hebben, want Saul luistert niet naar God, hij heeft koning Agag in leven gelaten en niet al het vee gedood. Saul verzint onmiddellijk een smoesje, hij heeft het vee meegenomen om aan God te offeren. Vervolgens laat hij koning Agag halen en…. , 1Samuël 15 vers 32:

    ‘Daarop hieuw Samuël Agag aan stukken voor het aangezicht des Heren te Gilgal.’ 

En zo kon God tevreden zijn.

Op weg naar het paradijs.

Een mooie tentoonstelling over het paradijsverhaal van de woestijnreligies, ‘Op weg naar het paradijs’ is op dit moment, tot 25 oktober, te zien in Museumpark Orientalis. De tentoonstelling is samengesteld door archeoloog Tom Buijtendorp. Hij schreef hierover het boek Het ware paradijs.

Niet alleen Jodendom, Christedom en Islam komen aan bod, maar ook Gilgamesj, koningin Hatsjepsoet en anderen.

Er is onder meer een complete Egyptische grafkamer nagebouwd. Mooie en interessante tentoonstelling.